Συνέντευξη Άριστου Σπανού

Παντελής: Μεγάλη τιμή για μένα, για το Φοινί, για το σχολείο, για την Κύπρο είναι ο Άριστος των αρίστων, μου είπε κάποιος μέσα στον σύλλογο. Εγώ θα πρόσθετα επίσης ο λεβέντης του πνεύματος. Μη μου πεις είναι υπερβολή. Λοιπόν να σε καλωσορίσω.


   Άριστος: Χαίρομαι που είμαι στο παλιό μου το σχολείο. Είμαι συγκινημένος γιατί έχουν περάσει πολλά χρόνια από την τελευταία φορά που επισκέφτηκα τη Σχολή Μιτσή.  Το σχολείο μάς έδωσε εφόδια για την υπόλοιπη ζωή μας. Έξι χρόνια παραμονής στο οικοτροφείο και συναναστροφής όχι μόνο με τους συμμαθητές μας αλλά και με τους καθηγητές που έμεναν μαζί μας, πήραμε πάρα πολλά, τόσο σε γνώσεις όσο και σε εμπειρίες. Παρακολουθούσαμε τα μαθήματα μέχρι τις 2:00-3:00 το απόγευμα αλλά το απόγευμα κάναμε παρέα και με τους καθηγητές μας, και τα θέματα συζήτησης δεν ήταν μόνο τα Ελληνικά και τα Μαθηματικά. Θυμάμαι με ιδιαίτερο σεβασμό και αγάπη κάποιους από τους καθηγητές μας όπως τον κ. Παπαντωνίου, τον κ. Σιακαλλή, τον        κ. Καννάουρο, τον κ. Σαββίδη, τον κ. και κα Λίγγη και τον κ. Δράκο, ο οποίος μου μετέδωσε την αγάπη του για την ποιοτική ελληνική μουσική.


Παντελής: Ο οποίος ήταν;


Άριστος:  Ο Γεώργιος Δράκος ήταν πρωτοδιόριστος φιλόλογος. Από το δωμάτιό του ακούγαμε ωραιότατη ελληνική μουσική για αρκετές ώρες της ημέρας. Αυτό μας έκανε να αγαπήσουμε την ποιοτική ελληνική μουσική του Χατζηδάκι, του Θεοδωράκη, του Ξαρχάκου κλπ και, χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε, μεταδώσαμε αυτή την αγάπη στα παιδιά μας. Τα δικά μου παιδιά, αν και μεγάλωσαν στην Αγγλία και στις ΗΠΑ, όταν ακούνε αυτή τη μουσική, συγκινούνται.


Παντελής: Πριν τη Σχολή Μιτσή πάμε λίγο στο χωριό μας, το Φοινί. Το λέω χωριό μας και πραγματικά νιώθω περήφανος γι΄αυτό. Να πάμε λίγο στα παιδικά σου χρόνια.


Άριστος:  Κοίταξε,  ήταν δύσκολα χρόνια από οικονομικής πλευράς αλλά έχω πάρα πολύ καλές αναμνήσεις από την ανέμελη ζωή του χωριού με την απέραντη ελευθερία να παίζεις ατελείωτες ώρες με τους φίλους σου όπου ήθελες, χωρίς να αισθάνεσαι ανασφάλεια. Φυσικά έφυγα από το Φοινί από τα έντεκα μου χρόνια διότι τότε άρχισα να δουλεύω στις Πλάτρες [στο Forest Park] τα καλοκαίρια και το χειμώνα ζούσα στο οικοτροφείο της Σχολής Μιτσή. Στο Φοινί έμενα περίπου δέκα μέρες το χρόνο. Ίσως κάποιες διακοπές το Πάσχα και φυσικά η μητέρα μου το έφερε βαρέως. Μέχρι τώρα λέει «τον μεγάλο μου τον  γιο δεν τον χάρηκα.


Παντελής: Είσαι ο μεγαλύτερος;


Άριστος: Ναι.  


Παντελής: Και όμως τώρα θα είναι περήφανη για τον μεγάλο τον γιο.  


Άριστος: Είναι περήφανη για όλα τα παιδιά της, αλλά δείχνει κάποια ιδιαίτερη αγάπη σε μένα διότι έφυγα από το σπίτι πολύ μικρός. Δικαιολογημένα αισθάνεται κάποια περηφάνια για τις όποιες δικές μας επιτυχίες στη ζωή, διότι εκείνα τα χρόνια ήταν ακόμη πιο δύσκολα για τους γονείς μας.


Παντελής: Μα στερούνταν ακριβώς για να δώσουν σ΄εμάς ή τουλάχιστον να μη στερηθούμε εμείς. Πριν φύγουμε από την παιδική ηλικία, πες μας κάτι από το Δημοτικό σχολείο που θυμάσαι.


Άριστος: Από το Δημοτικό σχολείο έχω πάρα πολύ καλές αναμνήσεις. Βεβαίως θυμάμαι κάποιους από τους δασκάλους με ιδιαίτερο σεβασμό και αγάπη, π.χ τον δάσκαλο         κ. Σωκράτη Έλληνα ο οποίος μου έδωσε φτερά στα οχτώ μου χρόνια με τη διαπίστωση ότι είχα πνευματικές δυνάμεις τις οποίες έπρεπε να αξιοποιήσω. Αυτούς τους δασκάλους δεν τους συναντάς συχνά. Την πρώτη χρονιά στη Σχολή Μιτσή τέτοιος δάσκαλος ήταν και ο μαθηματικός κ. Σαββίδης, ο οποίος με συμβούλευσε να πάω σε πρακτικό γυμνάσιο στη Λεμεσό για να αξιοποιήσω το ταλέντο μου στα Μαθηματικά.


Παντελής: Όμως ο Άριστος ο Σπανός δεν έφυγε από τη Σχολή.


Άριστος: Όχι. Ο πατέρας μου δεν είχε τέτοια οικονομική ευχέρεια.


Παντελής: Να πάρουμε τα πράγματα με κάποια σειρά. Ήρθαμε από το Δημοτικό, μπήκαμε στην Σχολή Μιτσή με εξετάσεις.


Άριστος: Ήταν κάτι το ξεχωριστό. Η επιλεκτικότητα σού έδινε εκείνο το επιπλέον κίνητρο να προετοιμαστείς για να μπεις σε ένα  ξεχωριστό σχολείο.  


Παντελής: Τότε το σχολείο είχε ένα όνομα. Δηλαδή δεν ήταν μόνο εξατάξιο γυμνάσιο, ήταν ένα μικρό πανεπιστήμιο, διότι όποιος τέλειωνε  τη Σχολή, έβρισκε άμεσα δουλειά. Βέβαια λίγοι έμπαιναν, λίγοι τέλειωναν αλλά ήταν οι εκλεκτοί.


Άριστος. Η αλήθεια να λέγεται, επί Αγγλοκρατίας η Σχολή Μιτσή και το English School ήταν τα δύο σχολεία τα οποία είχαν μια προνομιακή μεταχείριση από τους διοικούντες.


Παντελής: Εσύ όταν ήρθες έμενες από την πρώτη τάξη στο οικοτροφείο; Πώς ήταν οι συνθήκες ζωής σε αυτό;


Άριστος: Το οικοτροφείο τότε ήταν μια μεγάλη οικογένεια. Θα ήμασταν γύρω στους πενήντα οικότροφους από όλη την Κύπρο.


Παντελής: Από το Φοινί τη συγκεκριμένη περίοδο είχαμε οικότροφους;


Άριστος: Ναι, πάρα πολλούς. Από το Φοινί τότε στη δική μου τάξη εκτός από τον Αλέκο ήταν και ο Αντρέας  Μαύρος, ο Θεοφάνης  Πιερής, ο Μάριος  Πηλαβάκης και ο Ιωάννης Αχιλλέως. Στις μεγαλύτερες τάξεις ήταν τα αδέλφια Παφίτη, ο Ρουσής και ο Γιαννάκης Μεταξάς, ο εξάδελφός σου. Μικρότεροι ήταν ο Σωκράτης, αδελφός του Γιαννάκη και ο εξάδελφός μου ο Πόλυς Αντωνίου.


Παντελής: Ποιο περιστατικό έμεινε έντονα χαραγμένο στο μυαλό σου από την Εμπορική Σχολή Μιτσή Λεμύθου;


 Άριστος: Είναι πραγματικά πάρα πολλά περιστατικά που θυμάμαι, αλλά αν πρέπει να ξεχωρίσω κάτι, ήταν οι ενδοσχολικοί αγώνες στίβου που είχαν γίνει στο γήπεδο του Δασικού κολλεγίου στον Πρόδρομο. Θυμάμαι το περιστατικό με λεπτομέρειες διότι ήταν σταθμός στις σχέσεις μου με τον μικρότερο μου αδελφό, τον Αλέκο, τον διευθυντή σας. Μικρότερος κατά ένα χρόνο και μερικούς μήνες, άρχισε το δημοτικό την ίδια χρονιά μαζί μ΄εμένα λόγω του ότι ήταν ιδιαίτερα έξυπνος και οι δάσκαλοι δεν ήθελαν να τον κρατήσουν πίσω. Για πολλά χρόνια εγώ και ο Αλέκος ήμασταν ανταγωνιστές σε όλους τους τομείς. Στην Πέμπτη τάξη του γυμνασίου ο Αλέκος έδειξε  ιδιαίτερη κλίση στον αθλητισμό και έτσι άρχισε τη δική του ξεχωριστή πορεία. Στους συγκεκριμένους αγώνες ήθελα να κερδίσει το πολυνίκειο κύπελλο των αγώνων στίβου ο Αλέκος.


Παντελής: Εσύ δεν λάμβανες μέρος σε αγώνες;


Άριστος: Τουναντίον. Εγώ διάλεξα τα αγωνίσματα στα οποία η τυχόν δική μου νίκη θα τερμάτιζε τις ελπίδες συγκεκριμένων αθλητών για το πολυνίκειο κύπελλο. Στο τέλος των αγώνων ο Αλέκος κι εγώ είχαμε από δύο νίκες σε διαφορετικά αγωνίσματα [100 μέτρα και άλμα σε μήκος ο Αλέκος, ακόντιο και άλμα τριπλούν εγώ]. Κερδίσαμε επίσης μαζί το αγώνισμα 4Χ100 στη σκυταλοδρομία των τάξεων. Ο γυμναστής μας κ. Θεόδωρος Κέλπης βρέθηκε σε δύσκολη θέση διότι είχε μόνο ένα πολυνίκειο κύπελλο. Του εξήγησα όμως ότι δικαιωματικά το πολυνίκειο κύπελλο ανήκει στον Αλέκο γιατί οι επιδόσεις του ήταν καλύτερες από τις δικές μου σε σύγκριση με τις παγκύπριες επιδόσεις. Με μεγάλη περηφάνια η μητέρα μας είχε μπροστά της τα οχτώ από τα είκοσι κύπελλα.


Παντελής: Πριν φύγουμε από το ωραίο μας σχολείο ας σταθούμε για πολύ λίγο στο όνομα Δημοσθένης Μιτσής. Τι συναισθήματα σου προκαλεί;  


Άριστος: Για μένα ήταν ένας φωτισμένος ευεργέτης που ήξερε πώς να βοηθήσει τους κατοίκους της δικής του περιοχής. Δε νομίζω ότι υπάρχει άλλος Κύπριος ο οποίος, έχοντας αποκτήσει μια μεγάλη περιουσία στο εξωτερικό, θα έκτιζε σχολείο στο μικρό του χωριό όπως η Λεμύθου. Κακά τα ψέματα, στις αρχές του εικοστού αιώνα τα χωριά αυτά ήταν πολύ παραμελημένα από το κράτος.


Παντελής: Το γεγονός ότι το σχολείο ήταν Αγγλόφωνο και κατηγορήθηκε από διάφορους τότε ότι εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των Εγγλέζων, σε προβλημάτισε κάπως;  Βέβαια εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι δεν ήταν έτσι. 


Άριστος: Αυτά ήταν κακεντρέχειες. Τα περισσότερα παιδιά της περιοχής αυτής δε θα είχαν καμιά άλλη ευκαιρία να μορφωθούν. Το γεγονός ότι ήταν αγγλόφωνο το σχολείο, και κατ΄επέκταση είχε μία ιδιαίτερη προτίμηση από τους Άγγλους, δε σημαίνει τίποτε απολύτως για τον πατριωτισμό των αποφοίτων της Σχολής.  


Παντελής: Φεύγουμε από την Εμπορική Σχολή Μιτσή αφήνοντας τον μεγάλο ευεργέτη πίσω και πάμε στα δύο χρόνια στο στρατό.


Άριστος: Τα δύο χρόνια στο στρατό ήταν πάλι μια ξεχωριστή εμπειρία για μένα. Ως αξιωματικός καταδρομών είχα την ευκαιρία να αναπτύξω κάποιες δεξιότητες σε θέματα ηγεσίας και διδασκαλίας. Για αρκετούς μήνες της θητείας μου ήμουν εκπαιδευτής στον ουλαμό υπαξιωματικών [λοχίες και δεκανείς], στους οποίους έπρεπε ως εκπαιδευτής να μεταδώσω όχι μόνο γνώσεις για εκρηκτικές ύλες, κατάληψη οικίας, υφαρπαγή σκοπού κτλ, αλλά και ηγετικές ικανότητες. Από νωρίς κατάλαβα ότι το να διδάξεις ηγεσία δεν είναι καθόλου εύκολο.


Παντελής: Ο ηγέτης γεννιέται; 


Άριστος: Σε ένα βαθμό ο ηγέτης γεννιέται αλλά όλοι μπορούν να βελτιώσουν τις ηγετικές τους ικανότητες αποφεύγοντας χοντρά λάθη και παραλείψεις. Είμαι ευτυχής που είχα την ευκαιρία να αξιοποιήσω τους εικοσιτέσσερις μήνες του στρατού με αρκετές δημιουργικές δραστηριότητες.


Παντελής: Μετά τα δύο χρόνια στο στρατό πού πάμε;

 

Άριστος:  Στο Λονδίνο. Το όραμά μου ήταν να συνεχίσω με τη Λογιστική και να γίνω Chartered Accountant. Είχαμε περάσει τότε στη Σχολή Μιτσή διάφορες αγγλικές εξετάσεις στη Λογιστική, όπως το Higher του London Chamber of Commerce, και ήταν φυσιολογικό να προχωρήσω  προς εκείνη την κατεύθυνση. Μετά από μια σύντομη επίσκεψη στο Institute of Chartered Accountants in England and Wales (ICAEW) στο Λονδίνο, έμαθα ότι, για να αρχίσω στο ICAEW, έπρεπε να περάσω ακόμη ένα G.C.E  A level στα Οικονομικά και δύο O levels στα Μαθηματικά και στα Αγγλικά. Έψαχνα για μερικές βδομάδες να βρω κάποιο κολλέγιο όπου θα μπορούσα να προετοιμαστώ για όλες αυτές τις εξετάσεις μέσα σε ένα χρόνο γιατί ήξερα ότι αν ξοδέψω περισσότερο  χρόνο στα G.C.E, θα είχα οικονομικές δυσκολίες. Τρεις βδομάδες μετά την έναρξη των μαθημάτων βρήκα ένα κολλέγιο για τα G.C.E , αλλά κατά λάθος αντί για O level στα Μαθηματικά μου έδωσαν A level. Μου πήρε αρκετές βδομάδες να καταλάβω το λάθος που έγινε αλλά μου βγήκε σωτήριο για τις μελλοντικές μου σπουδές. Χωρίς το A level στα Μαθηματικά δε θα είχα την ευκαιρία να μπω σε πανεπιστήμιο και να πάρω την πορεία που ακολούθησα.


Παντελής: Τι έγινε στη συνέχεια;


Άριστος: Ο Μάριος Χρίστου, ένας φίλος από το κολλέγιο, θα άρχιζε τις σπουδές του στο London School of Economics (LSE) και με συμβούλεψε να παρουσιάσω τα αποτελέσματα των G.C.E  που είχα στο LSE . Μου εξήγησε ότι σε κάποιες εξαιρετικές περιπτώσεις τα πανεπιστήμια δίνουν θέσεις την τελευταία στιγμή μετά από συνέντευξη. Έτσι έγινε και άρχισα τις σπουδές μου στο LSE to 1973. Άγνωστο σε μένα όταν μου πρόσφεραν τη θέση για σπουδές, το LSE ήταν ένα από τα καλύτερα πανεπιστήμια στον κόσμο στα οικονομικά.


Παντελής: Δηλαδή έγινες οικονομολόγος κατά τύχη;


  Άριστος: Ναι. Στη ζωή όλοι χρειαζόμαστε λίγη τύχη και πρέπει να παραδεχθώ ότι η τύχη ήταν σχεδόν πάντα με το μέρος μου σε θέματα σπουδών. Μετά από το πρώτο πτυχίο [B.Sc. Mathematical Economics and Econometrics] συνέχισα για το Masters πτυχίο [M. Sc] και στη συνέχεια το διδακτορικό [Ph. D]. Η Αγγλική κυβέρνηση, την οποία ευχαριστώ, μου έδωσε την ευκαιρία να ολοκληρώσω τα έξι χρόνια των σπουδών μου στο London School of Economics (LSE) παρέχοντάς μου διάφορες υποτροφίες. Για όλα τα χρόνια σπουδων μου στο LSE, είχα πληρώσει συνολικά εβδομήντα λίρες, τα δίδακτρα το πρώτου εξαμήνου.


Παντελής: Έξι χρόνια σπουδών στα Οικονομικά εβδομήντα λίρες;

Άριστος:  Και όμως είναι πραγματικότητα. Τα οικονομικά ως γνωστικό αντικείμενο με ενθουσίασαν. Ανακάλυψα ξανά την ιδιαίτερη αγάπη που έτρεφα για τα Μαθηματικά. Το συγκεκριμένο πανεπιστήμιο μου έδωσε μια χρυσή ευκαιρία να επιλέξω σπουδές στα Μαθηματικά–Οικονομικά και την Οικονομετρία.


Παντελής: Οικονομετρία. Τι μπορούμε να πούμε για την  επιστήμη αυτή;


Άριστος: Η οικονομετρία είναι ένας συνδυασμός Στατιστικής, Οικονομικών και Μαθηματικών. Είναι η εμπειρική βάση των Οικονομικών όπου οι διάφορες θεωρίες αξιολογούνται σε σχέση με τα πραγματικά στατιστικά στοιχεία.


Παντελής: Άρα το διδακτορικό σου είναι στην οικονομετρία;


Άριστος: Ναι. Η τύχη μου, ακόμη μια φορα, με βοήθησε να εργαστώ με τους δύο ίσως πιο διάσημους οικονομέτρες της Αγγλίας, τους David Hendry και Denis Sargan, και αμέσως μετά ν΄αρχίσω την πανεπιστημιακή μου σταδιοδρομία σε ένα άλλο κολλέγιο του Πανεπιστημίου το Λονδίνου, το Birkbeck College, μόνο τρία – τέσσερα χιλιόμετρα από το LSE.


Παντελής: Πόσα χρόνια ήσουν στο συγκεκριμένο κολλέγιο;


Άριστος: Οκτώ χρόνια.


Παντελής: Και πώς βρέθηκες στην άλλη άκρη του Ατλαντικού;


  Άριστος: Το 1987 πήρα « σαββατική άδεια» και επέλεξα να πάω στην Αμερική. Μέχρι τότε είχα ήδη τρία παιδιά.  Αυτό μου έδωσε το αρχικό κίνητρο για να δοκιμάσω στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πήρα  θέση ως επισκέπτης καθηγητής στη πανεπιστήμιο της  Santa Barbara της Καλιφόρνιας. Η πόλη της  Santa Barbara μου θύμισε πάρα πολύ την Κύπρο, τόσο το φυσικό τοπίο όσο και οι καιρικές συνθήκες. Τα παιδιά μου είχαν ενθουσιαστεί γιατί η ζωή τους στο Λονδίνο ήταν μονότονη, σπίτι και σχολείο. Ξαφνικά συνειδητοποίησαν ότι το να ζει κάποιος σε μια μικρότερη πόλη είχε πολλά πλεονεκτήματα. Όταν έδειξα ενδιαφέρον να παραμείνω στις ΗΠΑ, η τύχη με βοήθησε και πάλι και πήρα ακαδημαϊκή θέση στο Virginia Tech της Virginia.


Παντελής: Μέχρι σήμερα;


Άριστος: Εκτός από ένα διάστημα οκτώ χρόνων που είχα αποδεχθεί  θέση στο νεοσύστατο Πανεπιστήμιο της Κύπρου. Τον Ιούλιο του΄ 92 επέστρεψα με σκοπό να βοηθήσω στην εδραίωση του Πανεπιστημίου  ως καθηγητής Οικονομετρίας. Από τις πρώτες βδομάδες συνειδητοποίησα ότι ήμασταν τελείως απροετοίμαστοι για να υποδεχτούμε πεντακόσιους φοιτητές μέσα σε τρεις μήνες.


Παντελής: Ήταν τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του πανεπιστημίου;


Άριστος: Ναι. Το Πανεπιστήμιο είχε ένα σορό αδυναμίες και στην προσπάθεια μου να βελτιωθούν κάποια πράγματα, βρέθηκα ξαφνικά να αναλαμβάνω χίλιες δυο ευθύνες για τη θεμελίωσή του, πέρα από το διδακτικό μου έργο.


Παντελής: Προτού πάμε σε αυτό. Ήσουν στην πρώτη διοικούσα επιτροπή;


Άριστος: Ναι. Αυτό έγινε με νομοθετική ρύθμιση από τη Βουλή η οποία πρόσθεσε τρεις πρωτοβάθμιους καθηγητές από το Πανεπιστήμιο στην προσωρινή διοικούσα επιτροπή και έτσι λειτούργησε το Πανεπιστήμιο με μέλη της Διοικούσας εντός του Πανεπιστημίου.


Παντελής: Φτάνουμε στην ακαδημαϊκή χρονιά 1995 -1996 όπου γίνονται πρυτανικές εκλογές.


Άριστος: Εφόσον εκτελούσα χρέη πρύτανη για τα πρώτα τέσσερα χρόνια, δέχτηκα αρκετή πίεση από τους συναδέλφους να είμαι ένας από τους υποψηφίους. Ευτυχώς με την παρέμβαση των κομμάτων έχασα στις εκλογές. Τα δύο μεγάλα κόμματα, το ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ, συμφώνησαν να υποστηρίξουν τον ανθυποψήφιό μου γιατί ήξεραν ότι δε θα μπορούσαν να ελέγχουν το Πανεπιστήμιο με εμένα στη θέση του Πρύτανη.


Παντελής: Αυτά είναι τα λάθη της Κύπρου, αυτά είναι τα κακά.


Άριστος: Η κομματοκρατία στην Κύπρο ήταν και παραμένει μεγάλο πρόβλημα. Δεν ανέχεται άτομα που δεν υπακούουν πιστά σε κομματικές εντολές. Μετά από μερικά χρόνια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, μού ήταν προφανές ότι άτομα σαν κι εμένα δεν ευδοκιμούν στην Κύπρο. Αν δεν ενταχθούν στο κομματικό κατεστημένο, η μόνη τους επιλογή είναι να εγκαταλείψουν τον τόπο τους και να εργαστούν σε διαφορετικό περιβάλλον όπου η κομματοκρατία δεν κυριαρχεί σε όλους τους τομείς. Φυσικά δεν έχω καθόλου πικρίες και αισθάνομαι ότι ήταν όλα για το καλύτερο.


Παντελής: Δεν ήταν η πρώτη φορά που οι άξιοι αδικούνται στην Κύπρο.


Άριστος: Κοίταξε, εγώ επέστρεψα στην Κύπρο όχι για να γίνω πρύτανης αλλά για να εργαστώ ακούραστα έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα πανεπιστήμιο υψηλών ακαδημαϊκών προδιαγραφών στη δική μου πατρίδα. Η δική μου συμβολή θα ήταν ως καθηγητής Οικονομετρίας και όχι ως πρύτανης. Με συναίσθηση ευθύνης, ό,τι είχα να προσφέρω στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, το έπραξα χωρίς φειδώ για 8 χρονια, και επέστρεψα στις ΗΠΑ για λόγους επιστημονικής και προσωπικής αξιοπρέπειας.


Παντελής: Στη συνέχεια βρέθηκες στην Αμερική

Άριστος: Είχα φύγει από το πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια το ΄92 [Virginia Tech] αλλά επέστρεψα για μικρό χρονικό διάστημα ως επισκέπτης καθηγητής  με σαββατική άδεια από το Πανεπιστήμιο Κύπρου το 1998. Ο βασικός μου στόχος ήταν να ολοκληρώσω τη συγγραφή του βιβλίου το οποίο είχα φέρει μαζί μου στην Κύπρο. Δυστυχώς μετά από έξι χρόνια δεν το είχα τελειώσει γιατί είχα αναλωθεί στις προσπάθειες θεμελίωσης του Πανεπιστημίου Κύπρου.


Παντελής: Τέλειωσε το βιβλίο;


Άριστος: Το βιβλίο τελείωσε και εκδόθηκε από τον  οίκο Cambridge University Press το 1999. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στο Virginia Tech, έγινε λόγος για να επιστρέψω και τους απάντησα ότι ήθελα να το συζητήσω πρώτα με την οικογένειά μου. Τελικά αποφασίσαμε  από κοινού ότι αν επέστρεφα στις ΗΠΑ θα ήμουν και εγώ και τα παιδιά μου σε καλύτερη μοίρα. Έτσι ακριβώς έπραξα.


Παντελής: Και μέχρι σήμερα είσαστε εκεί. Ο Άριστος Σπανός έριξε πέτρα πίσω του φεύγοντας;


Άριστος: Όχι, συνεχίζω να ενδιαφέρομαι και να προσφέρω με κάθε ευκαιρία και με οποιονδήποτε τρόπο μπορώ για την Κύπρο μας

.
Παντελής: Για παράδειγμα;


Άριστος: Βοηθώ με διάφορους τρόπους κάποιους αξιόλογους πτυχιούχους από την Κύπρο και την Ελλάδα να προχωρήσουν σε μεταπτυχιακές σπουδές στο δικό μου πανεπιστήμιο στη Virginia.


Παντελής: Πριν λίγα χρόνια το όνομά σου ακούστηκε και για τη θέση του Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας.


Άριστος: Τον Απρίλιο του 2007 είχα προσωπικές διαβουλεύσεις εδώ στην Κύπρο με τον αείμνηστο Πρόεδρο Τάσσο Παπαδόπουλο σχετικά με τη θέση του Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας. Μια παρένθεση, στο προεδρικό μέγαρο πήγα με τον Αλέκο.  Στη συνέχεια αυτό ανατράπηκε με απαίτηση της ηγεσίας του ΑΚΕΛ που στήριζε τότε την κυβέρνηση του Τάσσου Παπαδόπουλου.


Παντελής: Και πώς το ξέρεις αυτό;

Άριστος: Ο ίδιος ο πρόεδρος Παπαδόπουλος μου τηλεφώνησε στις ΗΠΑ να με πληροφορήσει πριν ανακοινωθεί η απόφαση, ότι ο κ. Χριστόφιας επέλεξε και ήθελε στη θέση αυτή τον κ. Α. Ορφανίδη. Στην τηλεφωνική μας συνομιλία αισθάνθηκα την υποχρέωση να εξηγήσω στον αείμνηστο πρόεδρο ότι η απόφαση του κ. Χριστόφια ήταν για μένα αναμενόμενη.


Παντελής: Τώρα συνεργάζεστε με την Κεντρική Τράπεζα;


Άριστος: Δεν έχω κανένα πρόβλημα να συνεργαστώ με το συγκεκριμένο ή με άλλους θεσμούς στην Κύπρο αν μου το ζητήσουν. Όταν τον Μάιο του 2013 με κάλεσαν να βοηθήσω στη προσπάθεια να Έχει φωνή η Κύπρος στις διαβουλεύσεις με την τρόικα για τη μελλοντική πορεία της οικονομίας, αποδέχτηκα χωρίς δισταγμό. Χρησιμοποιώντας τις επιστημονικές μου γνώσεις στην Οικονομετρία προσέφερα τις υπηρεσίες μου στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου για να φτιάξει έγκυρο οικονομετρικό μοντέλο για την Κυπριακή οικονομία.


Παντελής: Και να πούμε, έτσι μιας και φέραμε το θέμα στη συζήτηση, πώς βλέπει ο Άρης ή για μας στο Φοινί ο Άριστος Σπανός, το πρόβλημα της οικονομικής κρίσης στην Κύπρο σήμερα;


Άριστος: Με βαριά καρδιά και μεγάλη αγωνία συνειδητοποίησα κάποια στιγμή το 2011 ότι οι διοικούντες στην Κύπρο από το 2009 και μετά δε χειρίστηκαν τα προβλήματα της οικονομίας με ορθολογιστικές αποφάσεις αλλά περισσότερο με ιδεολογικά-κομματικά κριτήρια. Η κρίση αυτή μπορούσε να αποφευχθεί με πολύ μικρό κόστος. Δυστυχώς εκείνοι που έπρεπε να αποφασίσουν έγκαιρα, και το τονίζω, δεν είχαν τις ηγετικές ικανότητες ή τις απαιτούμενες γνώσεις για να προχωρήσουν σε κάποιες καίριες και σημαντικές αποφάσεις και τελικά η κατάσταση έγινε δέκα φορές χειρότερη από ότι θα μπορούσε να ήταν.


Παντελής: Και δεν την πληρώνουν εκείνοι που έπρεπε να πάρουν τις αποφάσεις και δεν τις πήραν. Την πληρώνει ο απλός κόσμος που δεν φταίει σε τίποτα και είναι κρίμα.


Άριστος: Έτσι είναι. Γι΄ αυτό ακριβώς τον λόγο το καλοκαίρι του 2013 αποδέχθηκα την πρόταση της Κεντρικής Τράπεζας να βοηθήσω ως επιστήμονας. Ένα έγκυρο οικονομετρικό μοντέλο βασισμένο στα ιστορικά στατιστικά στοιχεία της Κύπρου από το 1995 και μετά, θα μπορεί να προσφέρει στην Κύπρο ένα άλλο επίπεδο επιχειρηματολογίας στη συζήτηση με την τρόικα.


Παντελής: Ήταν ευεργετική η παρέμβαση;

Άριστος: Θέλω να πιστεύω οτι ήταν. Μετά από δύο μήνες η Κύπρος είχε οικονομετρικό μοντέλο με προβλέψεις που έχουν ήδη αποδειχτεί πολύ πιο έγκυρες από αυτές της τρόικας. Για το 2013 το μοντέλο είχε προβλέψει ύφεση με ποσοστό ελάττωσης του εθνικού προϊόντος 5,4 [που αποδείχτηκε στη συνέχεια απόλυτα ακριβής] και η τρόικα 8,7, δηλαδή σχεδόν το διπλάσιο. Να σημειώσω ότι στις διαβουλεύσεις του περασμένου Νοεμβρίου η τρόικα αναγκάστηκε ν΄αλλάξει τις αρχικές της προβλέψεις για το 2013 και 2014. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η τρόικα προβλέπει (λανθασμένα κατά τη δική μου άποψη) θετική ανάπτυξη του εθνικού εισοδήματος στην Κύπρο από το 2015 και μετά. Είχε παρόμοιες προβλέψεις για την Ελλάδα, την Πορτογαλλία και την Ισπανία οι οποίες αποδείχτηκαν ανεδαφικές.


Παντελής: Ο Άριστος Σπανός τι λέει γι΄αυτό;


Άριστος: Το οικονομετρικό μοντέλο της Κεντρικής Τράπεζας προβλέπει ότι η Κυπριακή οικονομία θα έχει αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης μέχρι και τα μέσα του 2016. Αυτό έχει σημασία για το πότε χρονικά η Κύπρος θα είναι σε θέση να μειώσει το πρωτογενές χρέος. Οι λανθασμένες προβλέψεις της τρόικας γι΄αυτό το θέμα στην περίπτωση της Ελλάδας οδήγησαν σε μεγάλο βαθμό στο δεύτερο και τρίτο μνημόνιο.


Παντελής: Είναι κρίμα βέβαια να σταματήσουμε αυτή τη συζήτηση, αλλά ας πάμε να δούμε το θέμα γάμος και οικογένεια. Εδώ αξίζει να αναφέρω ότι όταν ρώτησα την Ήβη, «Τι σου έδωσε το σχολείο;» μου απάντησε άμεσα «τον Άρη μου έδωσε το σχολείο. Κέρδισε το λαχείο μου. Καλός πατέρας, καλός σύζυγος. »


Άριστος: Με την Ήβη ήμασταν συμμαθητές στη Σχολή Μιτσή. Αρχίσαμε να δημιουργούμε την οικογένειά μας το 1975 και μέχρι το 1981 αποκτήσαμε τρεις κόρες.Τη Στέλλα, τη Μαρίνα, την Αλεξία και από τη Μαρίνα ένα εγγονό, τον Νικόλα μας!


Παντελής: Και ζουν στην Βιρτζίνια;


Άριστος: Όχι, ζουν σε διάφορες πολιτείες των ΗΠΑ. Η Στέλλα τελείωσε το ΜΒΑ στο Virginia Tech και εργάζεται σε μεγάλη εταιρεία Marketing στη Νέα Υόρκη. Η Μαρίνα τελείωσε το διδακτορικό σε Neuroscience στο πανεπιστήμιο της North Carolina και τώρα εργάζεται στο ίδιο πανεπιστήμιο. Η Αλεξία τελείωσε το διδακτορικό στην Κλινική Ψυχολογία στο Michigan State University, συμπλήρωσε την ειδίκευσή της στο Harvard, και τώρα εργάζεται στο Seattle της Washington. Είμαι πολύ περήφανος για τις κόρες μου.


Παντελής: Είναι η πετυχημένη συνταγή του πατέρα που βοήθησε τα παιδιά.


Άριστος: Σίγουρα βοήθησα κι εγώ και ακόμη πιο πολύ η μητέρα τους αλλά ό,τι έχουν καταφέρει είναι περισσότερο χάρη στη δική τους σκληρή δουλειά.


Παντελής: Γονίδια, η διαπαιδαγώγηση, η ανατροφή, το πρότυπο είναι η οικογένεια, κακά τα ψέματα. Λοιπόν εν κατακλείδι δύο λόγια και μιά ευχή από σένα γενικά.


Άριστος: Η ευχή που θα κάνω είναι για τη Σχολή Μιτσή. Είμαι ιδιαίτερα περήφανος γιατί ο αδελφός μου, ο Αλέκος, αποφάσισε να αφιερώσει ένα μέρος της δικής του σταδιοδρομίας στο παλιό μας σχολείο. Με μεγάλη χαρά βλέπω ότι μετά από αρκετά χρόνια παραμελημένο το σχολείο έχει αρχίσει να παίρνει «τα πάνω του» και εύχομαι η ανοδική πορεία να συνεχιστεί.


Παντελής: Το σχολείο, μια μικρή παρένθεση, έχει πάρει πολύ «τα πάνω του» διότι κάτι που λέω εγώ και που πολλοί νομίζουν ότι προσπαθώ να κολακεύσω είναι ότι έβαλε τάξη, στόχους, σκοπό και το όραμά του το διοχέτευσε σε αυτό το σχολείο.


Άριστος: Χαίρομαι ιδιαίτερα γι΄ αυτή την απόφαση του Αλέκου. Εύχομαι ν΄ακούμε όλοι σε λίγα χρόνια ότι «στη Λεμύθου υπάρχει ένα καταπληκτικό σχολείο με καταξιωμένους καθηγητές και πολύ καλούς μαθητές».


Παντελής: Κι εμείς χαιρόμαστε που εργαζόμαστε εδώ, που τον έχουμε διευθυντή γιατί όπως είπα και στον ίδιο, αισθανόμαστε ασφάλεια, έχουμε ένα στήριγμα. Λοιπόν Άριστε Σπανέ, χωριανέ, σε ευχαριστώ πολύ.


Άριστος: Φίλε Παντελή μεγάλη μου χαρά που τα είπαμε οι δύο μας, να΄σαι καλά.